Türkiye’nin 20 milyar dolarlık fon krizi yabancı basında

Türkiye’de 455 binden fazla yatırımcıyı etkileyen ve yaklaşık 20 milyar dolarlık varlığı kapsayan fon krizi yabancı basının da gündeminde. Al-Monitor, krizin siyasi yansımalarını, yatırımcıların paralarını geri alma ihtimalini ve çöküşten önce yapılan uyarıları mercek altına aldı.

Türkiye’de eylül ortasında patlak veren yatırım fonu krizi, tasfiye sürecinin başlaması ve soruşturmanın genişlemesiyle uluslararası basında da yakından izleniyor. SPK’nın 131 fonun tasfiyesine karar verdiği süreçte, 455 binden fazla yatırımcının parasının ne kadarını ve ne zaman geri alabileceği henüz kesinleşmiş değil.

Krizin yalnızca yatırımcı zararlarıyla sınırlı kalmadığı; piyasa denetiminin etkinliği, çöküş öncesinde yapılan manipülasyon uyarıları ve olayın siyasi yansımaları konusunda da soru işaretleri doğurduğu belirtiliyor. Al-Monitor’ün haberinde görüşlerine başvurulan uzmanlar ise özellikle düşük likiditeli hisselerin tasfiyesinin yaratabileceği sorunlara dikkat çekiyor.

Al-Monitor’den Jack Dutton’un konuya mercek tutan analizinden öne çıkanlar şunlar:

"20 MİLYAR DOLARA YAKIN"

Al-Monitor’e göre kriz, eylül ortasında Tera Portföy ve Pusula Portföy dahil bazı şirketler tarafından yönetilen fonların yatırımcıların para çekme taleplerini karşılamakta zorlanmasıyla belirginleşti.

SPK, 17 Eylül’de 455 binden fazla yatırımcının bulunduğu 131 fonun tasfiyesine karar verdi. Söz konusu fonların raporlanan toplam varlık büyüklüğü yaklaşık 20 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Ancak Al-Monitor, bu rakamın yatırımcıların başlangıçta yatırdığı gerçek para miktarını veya tasfiye sonunda ne kadarının geri alınabileceğini göstermediğinin altını çiziyor.

EN BÜYÜK SORUN NE?

Al-Monitor’ün analizine göre tasfiye sürecinin önündeki temel sorunlardan biri, bazı fonların işlem hacmi ve halka açıklık oranı düşük şirketlerde büyük pozisyonlar taşıması.

East Capital portföy danışmanı Emre Akçakmak, Al-Monitor’e yaptığı değerlendirmede bu hisselerin hızla değer kaybettiğini, fonların elinde nakit ve tahvil gibi likit varlıkların yanı sıra satılması çok daha zor küçük şirket hisselerinin de bulunduğunu belirtti.

Akçakmak ayrıca fonların raporlanan değerlerinin daha önce şişirilmiş olabileceğine dikkat çekerek, açıklanan varlık değerindeki düşüşün tamamının gerçekleşmiş nakit kaybı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.

KARAMSAR TAHMİNLER

GlobalSource Partners Türkiye analisti Atilla Yeşilada, Al-Monitor’e yaptığı açıklamada daha karamsar bir tablo çizdi. Yeşilada, güvendiği iki uzmanın değerlendirmesine dayanarak yatırımcıların bazı sorunlu varlıklardan yatırdıkları paranın dolar başına 20 centini geri alabilmelerinin bile iyimser olabileceğini öne sürdü.

Al-Monitor ise özellikle bu tahminin fonların tamamlanmış bir varlık değerlemesine dayanmadığını, Yeşilada'nın görüştüğü diğer uzmanların değerlendirmelerinden hareketle dile getirildiğini vurguluyor.

"SİYASİ BAĞLANTI" İDDİALARI

Al-Monitor, soruşturmanın AK Parti’ye yakın bazı isimleri de gündeme getirdiğini yazdı.

Habere göre AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Sayan Kaya, fonların çöküşünden önce bazı hisselerden içeriden bilgi kullanarak kazanç sağladığı yönündeki iddiaların ardından 27 Eylül’de görevinden istifa etti.

Al-Monitor ayrıca Türk basınında savcılık belgelerine dayandırılan haberlere atıfla, AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Hayati Yazıcı’nın oğlu Mustafa Yazıcı’nın mal varlığına 30 Eylül’de kısıtlama getirildiğini ve bu kararın aynı gün kaldırıldığını aktardı. Hayati Yazıcı ise oğlunun ticari faaliyetlerinin hukuka uygun olduğunu savundu ve iddiaların araştırılmasını istedi.

Eski Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekci de Sözcü’ye yaptığı açıklamada, ortağı olduğu dört şirketin parasının Tera’nın TP2 fonunda kaldığını söyledi. Zeybekci, yatırımların kendi bilgisi dışında yapıldığını belirtirken devlet kurumlarının süreçte ihmali bulunduğunu ifade etti.

Al-Monitor’e isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan üst düzey bir Türk finans yöneticisi, başka siyasi isimlerin de süreçte yer almış olabileceğini ve bazı fonların başka yerlere aktarılmış olabileceğini iddia etti.

Ancak Al-Monitor’ün haberinde bu değerlendirmeyi doğrulayan bağımsız bir kanıt ortaya konulmuyor. Kaynak da iddiasını, hisseleri fonlara kimlerin sattığı ve işlemler sonucunda kimlerin kazanç sağladığı konusunda halen çok az şey bilindiğini söyleyerek gerekçelendiriyor.

"MANİPÜLASYON UYARISI YAPILMIŞTI"

Al-Monitor’ün dikkat çektiği en önemli noktalardan biri ise krizden önce yapılan uyarılar.

Habere göre Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Kasım 2025’te bazı fonlar üzerinden manipülasyon yapıldığını kamuoyu önünde dile getirerek daha güçlü düzenleme ve denetim sözü verdi.

MSCI da Haziran 2026’daki piyasa sınıflandırma incelemesinde, bazı küçük Türk şirketleriyle yakın bağlantılı fonların varlıklarında koordineli işlemler yapılabileceğine ilişkin endişelerini açıklamıştı.

SPK’nın kendi kronolojisine göre de kurum, 2025 sonlarında şirketlerin temel göstergeleriyle açıklanamayan fon kaynaklı fiyat hareketleri tespit etti. Konu Aralık 2025’te Finansal İstikrar Komitesi’nde görüşüldü ve SPK tarafından çalışma grubu oluşturuldu. 2026 boyunca çeşitli düzenlemeler yapılmasına rağmen söz konusu önlemler eylül ayındaki çöküşü engelleyemedi.

YABANCI YATIRIMCI NE YAPACAK?

Al-Monitor’ün görüştüğü uzmanlar krizin bütün Türk fon piyasasına yayılmış olmadığına da dikkat çekiyor. Ekonomist Murat Sağman, yaklaşık 200 milyar dolarlık Türkiye fon piyasasının yüzde 10’undan daha azında sorun bulunduğunu belirterek, 2 bin 600’den fazla fonun yalnızca 131’inin krizden etkilendiğini söyledi.

Buna karşılık Emre Akçakmak, tasfiye sürecinde oynaklığın devam edebileceğini ve yerli-yabancı yatırımcıların bir süre bekle-gör pozisyonunda kalabileceğini ifade etti.

Atilla Yeşilada ise Al-Monitor’e yaptığı değerlendirmede, siyasi bağlantılara ilişkin iddiaların küresel finans medyasında daha fazla gündeme gelmesi halinde yabancı hisse yatırımcılarının bir süre Türkiye'den uzak durabileceğini öne sürdü.

Akçakmak'a göre kısa vadede öncelik, piyasa likiditesinin korunması, krizin kontrol altına alınması ve yatırımcılara çözüm sürecine ilişkin açık bir yol haritası sunulması.

cumhuriyet