Arşivin görünmeyen yüzünden soyut resmin sınırlarına

Pera Müzesi yeni sezonu iki yeni sergi ile açtı. "Cumhuriyetin Kamera Arkası" ve "Frank Bowling: Yaratım ve Yıkım, Francis Bacon ve Victor Willing Müdahalesiyle" başlıklı sergiler, müze binasında düzenlenen basın toplantısıyla tanıtıldı. Toplantıya Suna ve İnan Kıraç Vakfı Kültür Sanat İşletmeleri Genel Müdürü Özalp Birol, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü yöneticisi Gülru Tanman, Pera Müzesi Süreli Sergiler Yöneticisi Begüm Akkoyunlu Ersöz ile küratörler Alistair Hicks, İdil Çetin ve Ahmet A. Ersoy katıldı.

Küratörler İdil Çetin ve Ahmet A. Ersoy’un, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu’ndaki Basın Fotoğrafları Arşivi’nden hazırladığı Cumhuriyetin Kamera Arkası sergisi, 1920’lerden 1950’lerin başlarına uzanan dönemin İstanbul’unu fotoğraf arşivlerinin görünmeyen yüzü üzerinden ele alıyor.

CUMHURİYETİN 'CUMHUR'U

Serginin temel kaynağını 90 bin 52 negatiften oluşan Basın Fotoğrafları Arşivi oluşturuyor. Sergide bu arşivden seçilen 20 bin 683 cam ve asetat negatif bulunuyor. Uzun yıllar “Selahattin Giz Arşivi” olarak anılan koleksiyonun yalnızca Giz’in çalışmalarından oluşmadığına dikkat çeken küratörler, arşivin dönemin farklı foto muhabirlerinin üretimlerini de içerdiğini belirtiyor. Giz’in gazetemiz Cumhuriyet’teki meslektaşı ve “akıl hocası” Namık Görgüç’ün çalışmalarının da yer aldığı seçki; siyasi gelişmelerden kent yaşamına, yoksulluktan eğlence kültürüne, kadınlardan çocuk işçilere uzanan geniş bir toplumsal manzara sunuyor.

Sergide yer alan fotoğraflarda, Cumhuriyet’in “cumhuru” yani halkının merkezde olduğu görülüyor. Atatürk, Yunus Nadi, Nazım Hikmet ve Muhsin Ertuğrul’un fotoğraflarına da rastlamanın mümkün olduğu arşiv; siyasi haberlerden kent yaşamına, adli olaylardan spor ve eğlenceye uzanan geniş bir görsel alan sunarken erken Cumhuriyet İstanbul’una dair bilinenin dışında kalan hayatları da görünür kılıyor. 

Küratör Ahmet A. Ersoy, serginin yerleşik algıları da yeniden düşünmeye açtığını belirtiyor. Yaşamdan ve tarihten sıra dışı durumları, bilinmeyeni ve çelişkileri arşivden okuma fırsatı sunan sergi, izleyeni görünenin, kameranın arkasına bakmaya çağırıyor.

ARŞİVİN “KÖTÜ” FOTOĞRAFLARI

Serginin dikkat çekici yönlerinden biri de fotoğraf tarihinde çoğunlukla elenen “kötü” fotoğraflara yer vermesi. Bulanık, hasarlı, kadrajı bozulmuş, teknik açıdan kusurlu ya da yayımlanmamış kareler, fotoğrafın gazete sayfasına dönüşmeden önceki sürecini görünür kılıyor. Küratörler bu fotoğrafların önemli bir bölümünün, Selahattin Giz’in güçlü arşivcilik ve biriktirme tutkusu sayesinde günümüze ulaştığını belirtiyor. Böylece sergi yalnızca erken Cumhuriyet İstanbul’unu değil, hangi fotoğrafların tarihe geçirilip hangilerinin elendiğini de tartışmaya açıyor.

BOWLING’İN 60 YILI AŞKIN ÜRETİMİ

Pera Müzesi’nin diğer yeni sergisi "Frank Bowling: Yaratım ve Yıkım, Francis Bacon ve Victor Willing Müdahalesiyle" ise soyut resmin önemli isimlerinden Frank Bowling’in eserlerini Türkiye’de ilk kez sanatseverlerle buluşturuyor. 

Frank Bowling

"Frank Bowling: Yaratım ve Yıkım, Francis Bacon ve Victor Willing Müdahalesiyle" İngiliz resminin üç önemli ismini aynı bağlamda buluşturuyor. Alistair Hicks’in küratörlüğündeki sergide Bowling’in 60 yılı aşan üretimi, Francis Bacon ve Victor Willing’in yapıtlarıyla birlikte ele alınıyor.

Sainsbury Centre koleksiyonundan ödünç alınan dört önemli Francis Bacon eserinin de yer aldığı sergide, Bowling’in Guyana’dan Londra’ya uzanan yaşamı, göç, sömürgecilik ve aidiyet meseleleriyle ilişkisi öne çıkıyor. Bacon’ın figür ve mekân arasındaki gerilimi, Willing’in yaşamı ve sanatsal üretimi ise serginin diğer eksenlerini oluşturuyor.

Francis Bacon

Bowling’in Benim Guyana’m, Harita Resimleri ve Katedral Penceresi gibi çalışmalarının yanı sıra Harita (2025), Sürgün (2025) ve Annemin Evine Yeniden Bakış (2026) adlı son dönem yapıtları da sergide yer alıyor. Serginin hazırlık sürecinde yaklaşık 25 koleksiyonla görüşüldüğü ve eserlerin bir araya getirilmesi için uzun soluklu bir çalışma yürütüldüğü belirtildi. 

Cumhuriyet’in Kamera Arkası ile Frank Bowling: Yaratım ve Yıkım, Francis Bacon ve Victor Willing Müdahalesiyle sergileri, Pera Müzesi’nde ziyarete edilebilir.

Cumhuriyet