Son 1 yıldaki 35 halka arzın 23’ü negatife geçti

Yeni halka arzların yüzde 61’e varan oranda değer kaybettiği görüldü. Uzmanlar halka arz sistemindeki sorunlara dikkat çekmekle birlikte son günlerdeki kayıpları borsadaki panikle açıkladı. Güven aşınması yatırım ve büyüme için kaynak arayan sağlıklı şirketleri de vuracak.

Fon ve hisse manipülasyonu soruşturmalarının yarattığı güven krizi, Borsa İstanbul’un genelini sarsıyor.

Cuma günü fon ödemelerinin yapılacağı açıklamaları ile yukarı yönlü kapansa da artışın sadece yüzde 0.17’de kalması satış baskısının süreceği sinyalini veriyor.

BIST Tüm kapsamındaki şirketlerin toplam piyasa değeri, mayıs ayında gördüğü 22,64 trilyon TL’lik zirveden 2 Ekim itibarıyla 16,21 trilyon TL’ye geriledi. Böylece zirveden bu yana şirketlerin piyasa değerinden yaklaşık 6,43 trilyon TL silinirken, Bloomberg HT’nin hesaplamasına göre, fon  manipülasyonu krizinin ortaya çıktığı eylül ayındaki kayıp  4.5 trilyon TL oldu. 

BIST Tüm endeks değeri ise mayıstaki tarihi kapanış zirvesinden 2 Ekim’e kadar yüzde 22,4; fon krizi öncesindeki son kapanış 14 Eylül’den 2 Ekim’e kadar ise yüzde 19,2 değer kaybetti. 

Fon krizi borsadaki değer kaybını hızlandırırken, satış dalgası son dönemdeki halka arz furyasında zaten tartışmalı olan değerlemeleri de görünür hale getirdi. Son bir yıldaki 36 halka arzdan 23’ünde, yani yüzde 64’ünde, hisselerin 2 Ekim kapanış fiyatı halka arz fiyatının altında kaldı. Halka arz fiyatına göre en sert kayıp yüzde 61’e ulaşırken, ortalama getiri eksi yüzde 5 oldu.

Ekonomist Emre Şirin’e göre bu düşüşler borsada yaşananların basit bir yansıması ve sonucu değil; kriz koşullarını oluşturan zaten mevcut halka arz düzeni. Şirin temel nedeni ise şöyle açıkladı: “Mesele doğru şirketler ve onlarla birlikte halkın büyümesi değildi. Şirketlerin batmamasıydı çünkü batarsa işsizlik daha da artar, şirket de işsiz de kredisini ödeyemez, toplumsal kaos olur. Bedava sermaye olsun, şirketin kasası dolsun istendi. Kayıpta ise ‘yatırım riskini göze almış der geçeriz’ diye bakıldı” 

Halka arz başvurusu yapıp henüz halka arz edilmeden konkordato ilan eden şirket olduğunu belirten Şirin, mevcut halka arzların da, yeni başvurularında çok iyi araştırılması gerektiğini vurguladı. Güçlü firmaların ve borsanın genelinin baltalandığını söyleyen Şirin servet transferi yapıldığını savunarak şu duyumları aktardı “Aracı kurumların pazarlamacıları şirkete gidip ‘sizi halka arz edelim’ diyor. Arz kriterleri içinse ‘hallederiz’ deniyor. Bu işin komisyon bacağının da irdelenmesi lazım”

Sağlıklı bir ekonomide şirketlerin halka açılmasının iyi olduğunu belirten Şirin  Türkiye’deki mevcut durumda  güvenin tamamen kaybolduğunu, sağlıklı şirketin sağlıklı yatırımla buluşamayacağını, krizin bankalara da yansıyacağını belirtti. 

Ekonomist Ali Ağaoğlu, son dönemde gerçekleştirilen halka arzların önemli bölümünde fiyatlama sorunu bulunduğunu belirterek, şirketlerin olması gereken değerlerinin üzerinde halka arz edildiğini söyledi. Son dönemdeki halka arzların az sayıda aracı kurumda yoğunlaştığına dikkat çeken Ağaoğlu, fon krizinin ardından ortaya çıkan likidite ihtiyacının borsanın geneline yayılan satış baskısı yarattığını ve son dönemde halka arz edilen hisselerin de bu süreçten daha fazla etkilendiğini ifade etti. Ağaoğlu “Borsadan kaynak temin edeceğim diye düşünen şirketler için önümüzdeki dönem sıkıntılı. Yatırımcı en az 6 ay ilgi göstermeyecek” dedi.

Sermaye Piyasaları Uzmanı Metin Yüksel ise halka arz edilen hisse fiyatlarındaki düşüşü halka arz yöntemine veya halka arz değerlemelerine bağlamanın doğru olmadığını savunarak “Fon tasfiyesi, kredili işlemler ve adli süreç,  hisse fiyatlarında beklenenden çok daha fazla değer kaybına yol açıyor. Halka arzda yüklenim gerçekleştirecek kurum bulmak, kaynak sağlamak zorlaşacak” dedi.

Prof. Cem Başlevent ise halka arza uygunluğun ve fiyatlamaların şüpheli olduğunu belirtse de son günlerdeki kayıpların borsada yaşanan panikle ve likidite ihtiyacı ile daha ilgili  olduğunu söyledi: “Bu karmaşık süreç geride kaldığında bireysel yatırımcılar önemli parasal kayıplar yaşamış olacaklar. Aslında halka arz edilmeyi hak eden bazı şirketler ise bu fırsatı bulmakta zorlanacaklar gibi görünüyor. Güven kaybının yeniden tesis edilmesi epeyce zaman alacak. Piyasalara ve ülke ekonomisine verilen zararın boyutu zamanla daha iyi anlaşılacak”

Prof. Dr. Sinan Alçın, mevduat faizinin enflasyona karşı yeterli koruma sağlamaması ve altının 2025’teki sert yükselişinin ardından 2026’da zayıf seyretmesiyle borsaya yönelen bireysel yatırımcının, fon krizinin piyasanın geneline yayılan etkisiyle halka arzlara yönelik iştahının azaldığını söyledi.

Şirketlerin halka arzı bireysel yatırımcıdan para toplama aracı ya da “ucuz gelir kaynağı ve düşük bedelli kredi” olarak görmemesi gerektiğini belirten Alçın, “ Orta ve uzun vadede istedikleri sonucun tam tersine hüsranla karşı karşıya kalabilirler.” dedi. 

Ekonomist İris Cibre de yatırımcının çok daha seçici davrandığını, aracı kurumların kredi limitlerini kapatmasının halka arz hisselerini de etkilediğini belirterek borsadaki genel baskıya dikkat çekti:  

“Tasfiye halinde olan 131 fonun içerisinde hisse fonları da bulunuyor. Şişirilmiş hisseler dışındaki fonların likit olduğu söyleniyor. Buradan da ekstra, ikinci bir satış dalgası söz konusu olabilir.

SPK gerekli düzenlemeleri yaptı. Bir de endeks kriterleriyle ilgili bir düzenleme bekliyoruz. Kasım ayında MSCI’ın Türkiye’ye ilişkin değerlendirmesi bekleniyor. Manipülatörlerin temizlenmesiyle daha şeffaf bir piyasa olacaktır. Kasım sonrasında konjonktür de bize destek olursa, S&P’nin not görünümü aşağı çekilmezse, piyasa yabancı yatırımcı için daha uygun hale gelebilir.”

Cumhuriyet