Çin’de nükleer casusluk iddiası: Şi Cinping'in sağ kolu nükleer bilgileri Trump yönetimine mi verdi?

Çin ordusunun en üst düzey isimlerinden General Zhang Youxia hakkında başlatılan soruşturma, “nükleer sırların ABD’ye sızdırıldığı” iddiasıyla küresel yankı uyandırdı. Şi Cinping’in çocukluk arkadaşı olan Zhang’ın tasfiyesi, Pekin’deki güç dengelerinin kökten değiştiğine işaret ediyor.

Çin Halk Cumhuriyeti’nde cumartesi akşamı yapılan resmi açıklamayla, ülkenin en üst düzey askeri yetkililerinden biri olan General Zhang Youxia hakkında soruşturma başlatıldığı ve görevden alındığı duyuruldu. Zhang, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in çocukluk arkadaşı olmasının yanı sıra, devlet aygıtında fiilen “iki numara” olarak görülüyordu.

Birleşik Krallık merkezli The Times gazetesine göre, Zhang’ın görevden alınmasının ardından yerine kimin atanacağına dair herhangi bir açıklama yapılmaması, Şi Cinping’in Çin ordusu üzerindeki mutlak kontrolünü daha da pekiştirdiği şeklinde yorumlandı.

Wall Street Journal'da yer alan habere göre Zhang, ülkenin nükleer silah programına ilişkin bilgileri ABD'ye sızdırmakla ve rüşvet kabul etmekle suçlanıyor. Zhang'ın "çekirdek teknik verileri" yurt dışına gönderdiği öne sürülürken, bu iddiaya dayanak olarak, Çin Ulusal Nükleer Şirketi'nin eski genel müdürü Gu Jun tarafından Zhang aleyhine sunulan delillere atıf yapıldı.

Soruşturma zinciri bununla da sınırlı değil.

Çin'in en üst düzey askeri organı olan Merkez Askeri Komisyonu'nun iki numaralı ismi olan General Liu Zhenli de eş zamanlı olarak soruşturma altına alınan isimlerden bir diğeri.

Her iki ismin de ayrıntıları açıklanmayan ancak Şi'nin otoritesine doğrudan meydan okumayı da kapsadığı anlaşılan "ciddi disiplin ihlalleri" şüphesiyle suçlandığı belirtiliyor.

The Times: Tayvan için engel kalmadı
İki üst düzey generalin muhtemel tasfiyeleri Çin'in Merkez Askeri Komisyonu'nun ciddi oranda küçültüyor. Öyle ki son üç yılda peş peşe gelen soruşturmalar ve son iki tasfiyeyle birlikte komisyonda Şi Cinping ve onun bizzat seçtiği yolsuzlukla mücadele sorumlusu dışında kimse kalmamış durumda.

The Times bu gelişmeyi Şi Cinping'in askeri alanda elinin rahatlaması olarak yorumladı. Bir diğer deyişle, Şi'nin Tayvan dahil herhangi bir askeri planın uygulanması için önünde bir engel kalmadı.

Soruşturma açıklamasında geçen "ciddi disiplin ihlalleri" ifadesi genellikle yolsuzluk dosyalarına işaret ediyor. Devlet medyası da pazar günü Zhang ve Liu'nun düşüşünü, Şi'nin uzun süredir yürüttüğü yolsuzlukla mücadele kampanyasının bir sonucu olarak tanımladı.

Çin Komünist Partisi'nde güç mücadelesi iddiaları

Çin Komünist Partisi'nin üst kademelerinde bir süredir bazı hiziplerin mücadele halinde olduklarına ilişkin iddialar ortaya atılıyordu. İddiaya göre bu mücadele, babaları da yakın dost olan ve bir dönem yakın müttefik olarak görülen Şi ve Zhang'ı karşı karşıya getirdi.

Çin ordusunun resmi yayın organı olan PLA Daily'nin pazar günü yayımladığı başyazıda, "Merkez Askeri Komisyonu liderliğinin imajını ve otoritesini ağır biçimde zedelediği, tüm askeri personel arasında birlik ve ilerlemenin siyasi ve ideolojik temelini ciddi şekilde tahrip ettiği" ifade edildi.

Açıklamada Zhang ve Liu'nun, "Merkez Askeri Komisyonu başkanının sorumluluk sistemini ciddi biçimde çiğnediği ve zayıflattığı" belirtildi. Bu da açıkça Şi'ye yönelik doğrudan bir meydan okumaya atıf olarak yorumlanıyor.

Şi-Zhang ilişkisinin geçmişi
75 yaşındaki Zhang, Mao döneminin iniş çıkışlarını siyasetten uzak durarak atlatmış kıdemli bir subay olan merhum General Zhang Zongxun'un oğluydu.

Oğul Zhang da benzer bir yol izledi ve bugünkü Komünist Parti liderliği içinde, gençliğinde fiilen savaş görmüş az sayıdaki isimden biri oldu. 1970'lerin sonu ile 1980'lerin başında Çin'in Vietnam'a karşı talihsiz savaşında görev yaparak kendini gösterdi.

Şi'nin babası, baba Zhang ile Çin'in aynı bölgesindendi ve iki generalin oğullarının birlikte büyüdüğü söylenir. Şi, Zhang'dan üç yaş daha gençti.

Ancak Şi üniversiteden sonra siyasete girerken, Zhang okuldan çıkar çıkmaz orduya katıldı. Takip eden yıllarda iki "prens" ayrı ayrı basamakları tırmandı, ta ki Şi 2007'de Çin'in bir sonraki "en üstün lideri" olarak öne çıkarılana kadar. Aynı yıl Zhang, Komünist Parti Merkez Komitesi'ne askeri temsilcilerden biri olarak atandı; beş yıl sonra Şi parti lideri olduğunda ise Zhang, Merkez Askeri Komisyon üyeliğine getirildi.

O noktaya kadar Şi'nin askeri işlerle resmi bir bağı yoktu. Ancak askeri komisyonun başına geçtiğinde yani başkomutan olduğunda karşılaştıkları onu şoke etti.

Ordu, hem gerçek hem de mecaz anlamda harap bir durumdaydı. Füze siloları paslanmış, hava üsleri ise eski Rus yapımı teçhizatla donatılmıştı.

Şi bunun üzerine, yolsuzluğa bulaşmış ve geri kalmış subayları tasfiye etmeye girişti. İlk adım olarak, selefi Devlet Başkanı Hu döneminde görev yapmış ve kısa süre önce emekli olmuş iki üst düzey generali tutuklattı.

Zhang basamakları tırmanıyor
ABD'ninkiyle boy ölçüşebilecek bir donanma inşa edilip, Çin'in şaşırtıcı teknolojik ve endüstriyel atılımlarının yerli ürünleriyle donatılmış yeni füzeler ve jetler geliştirildikçe Zhang, Şi'nin en yakın çalışma arkadaşı olarak görülmeye başlandı.

2022'deki son parti kongresine gelip Şi'ye daha önce anayasaya aykırı sayılan üçüncü bir dönem verildiğinde, Zhang da Merkez Askeri Komisyon'un yeni kıdemli başkan yardımcısı sıfatıyla devlet aygıtındaki en güçlü ikinci isim haline gelmişti.

Şi ayrıca parti geleneğine ters düşerek, Politbüro'da yalnızca kendisine kişisel olarak sadık isimlerin kalmasını sağladı. Önceki liderler döneminde, yazılı olmayan bir mutabakatla tüm parti hiziplerinin temsil edilmesine dayanan hassas bir güç dengesi korunur, parti lideri de yalnızca "eşitler arasında birinci" konumunda olurdu.

Ancak Şi'nin eşi benzeri görülmemiş siyasal gücü, Zhang'ı potansiyel bir tehdit haline getirdi. Zira askeri sicili ve bir başka "prens" olması sayesinde kendi meşruiyet kaynağına sahip kalan tek üst düzey figür oydu. İkisi arasındaki tartışmalara dair söylentiler doğru olsun ya da olmasın, görünen o ki bu durum Zhang'ın sonunu hazırladı.

Zhang ve Liu henüz resmen komisyondan alınmış ya da partiden ihraç edilmiş değiller. Ancak cumartesi günkü gibi açıklamalar neredeyse hiçbir zaman geri alınmadı. Hele ki bu denli yüksek rütbeli isimler söz konusu olduğunda.

Altı üyenin 5'i tasfiye edildi
2022'deki kongrede Merkez Askeri Komisyonu'na atanan altı askeri üyeden beşi artık tasfiye edilmiş durumda. Bunlar arasında 2023'te görevden alınan dönemin savunma bakanı General Li Shangfu, Kasım 2024'te tasfiye edilen siyasi komiser Amiral Miao Hua ve geçen yıl ekim ayında görevden uzaklaştırılan ikinci başkan yardımcısı General He Weidong da bulunuyor.

Yani faal merkez askeri komisyon artık yalnızca iki kişiden oluşuyor. Diğeri, Şi tarafından 2017'de bizzat seçilerek silahlı kuvvetlerdeki yolsuzlukla mücadele kampanyasını yürütmekle görevlendirilen General Zhang Shengmin.

Analistler şimdi tasfiyelerin burada bitip bitmediğini sorguluyor. Ancak dünyanın jeopolitik belirsizliklerle çalkalandığı bir dönemde tasfiyelerin devam etmesi Çin ordusunu istikrarsızlaştırıcı etki gösterebilir.

Singapur Ulusal Üniversitesi'nde Çin siyaseti üzerine çalışan analist Alfred Wu, tasfiye edilen dışişleri bakanı Qin Gang örneğinin (aradan iki buçuk yıl geçmesine rağmen yerine kimsenin atanmamış olmasının) Şi'nin acele etmeyebileceğine işaret ettiğini söyledi. Wu'ya göre Şi, asıl olarak gelecek yıl yapılacak parti kongresinde dördüncü bir dönem daha almasına yönelik en ufak bir itirazın dahi dillendirilmemesini sağlamaya odaklanıyor.

"Benim hissim, yaptıklarının hiçbirinin acil bir askeri harekâtla ilgili olmadığı yönünde," diyen Wu sözlerini şöyle tamamladı: "Sağladığı şey, kendisinin bir numara olduğu ve 2027'de dördüncü dönemi almasına kimsenin meydan okumayacağı."

F5 HABER