Usta sanatçı Haldun Dormen'in unutulmaz eserleri

Türkiye, tiyatro tarihinin en büyük ustalarından birini, sahneye "bedeni ve ruhu" getiren duayen sanatçı Haldun Dormen'i kaybetti. 97 yaşında hayatını kaybeden Dormen, sadece bir oyuncu değil, Türk tiyatrosuna modern kimliğini kazandıran bir vizyonerdi.

Bir süredir enfeksiyon nedeniyle özel bir hastanede tedavi gören usta sanatçı Haldun Dormen, 97 yaşında aramızdan ayrıldı. 1928 yılında dünyaya gelen ve Türk tiyatrosunda "omurga hareketi"nin öncüsü kabul edilen Dormen’in ölümü, sanat dünyasında derin bir boşluk bıraktı.

ŞİŞLİ’DEN SAHNELERE UZANAN BİR ÖMÜR

Haldun Dormen, 1928 yılının Nisan ayında, köklü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Ömer Sait Bey’in işleri nedeniyle kısa bir süre Mersin’de yaşasa da, yaşamının merkezi altı aylıkken taşındıkları İstanbul Şişli oldu. Eğitimini İngiltere’de tamamlayan ve dünya tiyatrosunu yakından tanıma fırsatı bulan Dormen, 1954 yılında Türkiye’ye dönerek efsanevi yönetmen Muhsin Ertuğrul’un yanında profesyonel kariyerine adım attı.

"ANTİÖLÜM" BİR DURUŞ: TİYATRODA OMURGA HAREKETİ

Dormen, Muhsin Ertuğrul ile başladığı yolculuğuna 1957 yılında kendi adını taşıyan Dormen Tiyatrosu’nu kurarak devam etti. Beyoğlu’nda 60 kişilik küçük bir odada başlayan bu serüven, Türk tiyatrosuna yeni bir soluk getirdi.

Şair Cemal Süreya’nın deyimiyle, o zamana kadar el ve yüz hareketlerinden ibaret sanılan oyunculuğa "omurga hareketini" getiren isim Dormen’di. Bacağı, gövdeyi ve tüm bedeni sahneye dahil eden bu "antiölüm" duruş, Türk seyircisine gerçek tiyatro beğenisini aşıladı.

ALTIN ÇAĞ: 15 YILDA 81 OYUN VE SİNEMA BAŞARILARI

1957 ile 1972 yılları arasındaki dönem, Dormen’in üretiminin zirve noktasıydı. Bu kısa süreye sığdırdığı başarılar şöyledir:

75 Oyun Yönetti: Vodvillerden müzikallere kadar geniş bir yelpaze sundu.

81 Oyunda Görev Aldı: Hem oyuncu hem yapımcı olarak sahneyi hiç boş bırakmadı.

Sinemada Ödül Yağmuru: Yönettiği Bozuk Düzen (1965) ve Güzel Bir Gün İçin (1966) filmleriyle Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde en iyi film ödüllerini kazandı.

Dormen Tiyatrosu aynı zamanda bir okuldu. Erol Günaydın, Nisa Serezli, Metin Serezli, Gülriz Sururi ve İzzet Günay gibi dev isimler bu sahnede yetişti veya yıldızlaştı.

TİYATRO SAHNESİNDE DEVLEŞEN YILLAR

Haldun Dormen denilince akla gelen ilk şey, Türk tiyatrosuna kazandırdığı ilkler ve yetiştirdiği sayısız öğrencidir.

İşte sahne tozunu yuttuğu en önemli eserler:

Şahane Züğürtler (Tovarich): Dormen Tiyatrosu’nun efsaneleşmiş oyunlarından biridir. Rusya’daki devrimden kaçan soylu bir çiftin Paris’te uşaklık yapmasını konu alan bu oyundaki performansı hafızalara kazınmıştır.

Hisseli Harikalar Kumpanyası: Türk müzikal tarihinin zirve noktasıdır. Yazıp yönettiği bu eser, Türkiye'nin dört bir yanında kapalı gişe oynamış ve bir kült haline gelmiştir.

Sokak Kızı İrma: Türkiye'de sahnelenen ilk büyük müzikallerden biri olan bu eserle Dormen, müzikal tiyatronun öncüsü olduğunu kanıtlamıştır.

Bit Yeniği: Georges Feydeau’nun bu klasik vodvilini Türkiye’de en iyi yorumlayan ve sahneleyen isimlerin başında gelir.

Amadeus: Peter Shaffer'ın ünlü eserinde Salieri karakterine hayat vererek, dramatik oyunculuktaki yetkinliğini de ortaya koymuştur.

SİNEMA PERDESİNDE HALDUN DORMEN 

Bozuk Düzen (1965): Haldun Dormen’in hem yönetmenliğini üstlendiği hem de oyuncu olarak yer aldığı bu film, Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde "En İyi Film" ve "En İyi Senaryo" ödüllerine layık görülmüştür.

Güzel Bir Gün İçin (1967): Yine Dormen tarafından yönetilen ve oynanan bu yapım, güçlü toplumsal gözlemleriyle dikkat çekmiş ve Altın Portakal ödüllü filmleri arasındaki yerini almıştır.

Hüdaverdi - Pırtık (1971): Tiyatrodaki disiplinli duruşunun yanına sinemadaki sempatik yönünü de ekleyen sanatçı, bu filmde başarılı bir karakter oyunculuğu sergilemiştir.

Seni Seviyorum (1983): Sinemaya verdiği aralardan sonra kamera karşısına geçtiği bu yapım, dönemin en önemli romantik dramlarından biri olarak filmografisinde yer almaktadır.

cumhuriyet